ΕΝΑ ΜΥΣΤΙΚΟ (UN SECRET)

Σκηνοθεσία: Κλωντ Μίλλερ
Παίζουν: Σεσίλ Ντε Φρανς, Πάτρικ Μπρούελ, Λουντιβίν Σανιέρ, Ζιλί Ντεπαρτιέ, Ναταλίε Μπουτεφό, Μάθιου Άμαλριτς, Ορλάντο Νικολέτι, Βαλεντίν Βιγκούρ, Κουεντίν Ντιμπουά
Διάρκεια: 105’
2007

Σε κανονικούς καιρούς, η Ιστορία εμφανίζεται με μια μικρή και δεδομένη πυκνότητα στις ζωές μας. Μερικές εκλογικές αναμετρήσεις, κάποια γεγονότα που συμβαίνουν σ΄ άλλα μέρη και άλλους κόσμους και που ο απόηχός τους φθάνει ως εμάς από τις τηλεοράσεις και τις εφημερίδες. Δε ζυγίζει πολύ αυτή η Ιστορία, αφήνοντάς μας χώρους για τον αυτοκαθορισμό μας.

Σε ταραγμένους καιρούς, η Ιστορία έχει τεράστια πυκνότητα, είναι βαριά και ασήκωτη, τέμνει εγκάρσια τις μικρές ζωές μας. Τότε, ένα απλό ερωτικό βλέμμα είναι ικανό να στείλει κάποιον στους θαλάμους αερίου και το «πέταγμα μιας πεταλούδας» να προκαλέσει γενοκτονίες υπακούοντας σε μια θεωρία του «κοινωνικού χάους».

Όλα αυτά είναι πολύ μακρινά για τον μικρό Φρανσουά. Είναι 7 χρονών και η δεκαετία του 1940 στο τέλος της. Τα καλοκαίρια είναι ζεστά και αυτός παραθερίζει με τους γονείς του στα θέρετρα της Γαλλίας. Στην άκρη της πισίνας θαυμάζει τους όμορφους και αθλητικούς γονείς, τον Μαξίμ και την Τάνια.

Πρόκειται για μια δεύτερη belle époque, ένα λωτό που όλοι θέλουν να δαγκώσουν ώστε να λησμονηθεί η φρίκη που προηγήθηκε μερικές ανάσες της Ιστορίας πιο πριν.

Τους αγαπάει τους γονείς του και τριγυρίζοντας στο ήσυχο σπίτι τα μεσημέρια πλάθει ιστορίες όμορφες για αυτούς. Όμως το βλέμμα του αθλητή πατέρα κρύβει επίκριση. Ο Φρανσουά είναι ασθενικό παιδί, πέφτει από το μονόζυγο και φοβάται τις βουτιές. Έτσι, με την παιδική του φαντασία πλάθει έναν ανύπαρκτο αδερφό, ικανό για τη γυμναστική, ικανό για την πατρική εκτίμηση. Στα βραδινά δείπνα, ο Φρανσουά θα ετοιμάζει ένα πιάτο παραπάνω, για τον αόρατο σύντροφο και αδερφό.

Τώρα, είμαστε στα τέλη του 1950. Η Γαλλία ανθίζει και ο Φρανσουά είναι 15 χρονών. Και η οικογενειακή φίλη Λουίζα του αποκαλύπτει «ένα μυστικό». Πως κάποτε τα πράγματα δεν ήταν ανέμελα, πως κάποτε η ταυτότητά τους ήταν εβραϊκή, πως κάποτε είχε έναν αδερφό και ο πατέρας του μια άλλη σύζυγο που απανθρακώθηκαν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης.

Και τώρα, είμαστε στις αρχές του 1940. Ένα άλλο παιδάκι είναι 7 χρονών. Είναι ο αθλητικός Σιμόν, το καμάρι του Μαξίμ, ο χαμένος αδερφός του Φρανσουά. Ο εβραίος Μαξίμ είναι παντρεμένος με την εβραία Χάνα. Η Ιστορία ετοιμάζεται να χτυπήσει τις πόρτες των ανθρώπων με το κοντάκι του όπλου. Όμως ο Μαξίμ ζει τη δική του μικρή ιστορία, του είναι αδιάφορη η μεγάλη. Δεν τον νοιάζει η εβραϊκή ταυτότητα, η Τόρα και οι παραδόσεις. Αυτός, με το υποτιθέμενο αθλητικό παράστημα των Αρείων, ποθεί με μεγάλο έρωτα την ξανθιά κολυμβήτρια Τάνια (αχ πόσο λίγο μοιάζει εβραία…).

Οικογένειες και γάμοι κλυδωνίζονται σε όλες τις εποχές και τόπους. Μερικές φορές όμως μια απιστία δεν αφορά μόνο ένα άλλο σώμα στο κρεβάτι, αλλά και μια εθνική ταυτότητα, την ίδια τη ζωή και το θάνατο, το ανυπεράσπιστό μας στου τυχαίους ανέμους της Ιστορίας.

Το 1945 υπογράφηκαν συνθήκες και η Ιστορία κόπασε. Πρόλαβε όμως να γεννήσει χιλιάδες μικρές και πικρές ιστορίες για να στοιχειώνει τους επιζήσαντες.

Τώρα, είμαστε στις μέρες μας. Ο Φρανσουά ανασυγκροτεί την ιστορία της οικογένειάς του, μια μικρή απλή ερωτική ιστορία που παίχθηκε στο πιο δραματικό φόντο. Η κόρη του, η εγγονή του ηλικιωμένου πια Μαξίμ, τριγυρνά σε ένα μικρό νεκροταφείο κατοικίδιων ζώων. Η Ιστορία έχει επιστρέψει για τα καλά στη συνηθισμένη της πυκνότητα, αυτήν όπου τα παιδιά πρέπει να θρηνούν μόνο για το σκυλάκι τους που πέθανε.

Η ταινία κατηγορήθηκε για φορμαλισμό και ακαδημαϊκότητα. Προσωπικά τη βρήκα πολύ ενδιαφέρουσα, σπουδή μιας ελάσσονας πτυχής του πανθομολογούμενου μυστικού της ανθρώπινης βαρβαρότητας.

Αξιολόγηση: * * * (3)

Δημήτρης Δρένος

δημοσιεύθηκε στον Εξώστη, 29/5/2008

Η ΠΗΓΗ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ (LA SOURCE DES FEMMES)

Σκηνοθεσία: Ραντού Μιχαλεάνου
Παίζουν: Λεϊλά Μπεχτί, Χαφσία Χερζί, Μπιγιούνα
Διάρκεια: 135’
2011

Το νερό είναι το συμβολικό επίκεντρο της ταινίας μας.

Οι γυναίκες ενός χωριού που επιμένει σε αναγνώσεις του Κορανίου που στηρίζουν την υποταγή της γυναίκας στον άντρα, είναι αναγκασμένες να σκαρφαλώνουν στο βουνό ώστε να φέρουν πόσιμο νερό, πίσω στη μικρή κοινότητα που μαστίζεται από δεκαετή ξηρασία.

Οι άντρες, βολεμένοι στα μαλακά μαξιλάρια μιας ευνοϊκής παράδοσης, απλώς χαζεύουν, άεργοι, από το καφενείο. Ώσπου η Λεϊλά, μια ξένη – και άρα παράγοντας σχετικοποίησης της παράδοσης – θα υποκινήσει τις γυναίκες σε ερωτική απεργία, διεκδικώντας περισσότερη ισότητα.

Η απεργία θα οργανωθεί στους χώρους που προορίζονται για τις γυναίκες: στο χαμάμ, στο πλύσιμο στο ποτάμι, γύρω από την πηγή. Άλλωστε γύρω από αυτή τη συμβολική πηγή της ζωής, πολλές γυναίκες έχουν αποβάλλει τα πραγματικά παιδιά τους πέφτοντας στο κακοτράχαλο μονοπάτι.

Ο ανίσχυρος παίζει πάντα με τους όρους του ισχυρού. Οι γυναίκες θα δομήσουν τον υπονομευτικό τους λόγο με ό,τι βρίσκεται πρόχειρο. Θα παραλλάξουν τα παραδοσιακά τραγούδια της κοινότητας και θα επανερμηνεύσουν τα ιερά κείμενα.

Κοπέλες σαν τα κρύα τα νερά, θα αρθρώσουν τις επιθυμίες τους διανθίζοντάς τες με τη μαγεία των «Χιλίων και Μιας Νυχτών» ή πιο πρόχειρα, με τα επεισόδια των βραζιλιάνικων σαπουνόπερων ενώ θα αναρωτιούνται πως είναι κακή η επιθυμία όταν χάρη σε αυτήν μένουν έγκυες για να γεννήσουν, να γεννήσουν ενίοτε γενειοφόρους μουλάδες…

Με πανέμορφη φωτογραφία, όπου το ποικιλόχρωμο των γυναικών κάνει κοντράστ με το ξηρό τοπίο, η ταινία κυλάει σα νεράκι και η γλυκύτητά της υπερβαίνει τα όποια αφηγηματικά στερεότυπα.

Και με μια έξυπνη κίνηση, θέτει εμάς τους θεατές σε θέση αντίστοιχη με τους γάλλους τουρίστες που κάθε τόσο επισκέπτονται το φολκλορικό χωριό, και οι οποίοι ανίδεοι για το συμβολικό πόλεμο που διαδραματίζεται πίσω από τα λόγια των παραδοσιακών τραγουδιών, απλώς χειροκροτούν, αυτοί οι ξεδιψασμένοι.

Άραγε και εμείς, τι πραγματικά βλέπουμε; Τι ακούμε; Και τι καταλαβαίνουμε;

Αξιολόγηση: * * * (3)

Δημήτρης Δρένος

δημοσιεύθηκε στο Φιλμ Νουάρ, 15/3/2012

SHAME

Σκηνοθεσία: Στιβ Μακουίν
Παίζουν: Μάικλ Φασμπέντερ, Κάρεϊ Μάλιγκαν, Τζέιμς Μπαντζ Ντέιλ
Διάρκεια: 101’
2011

Με ευφυΐα η ταινία φέρει έναν αμφίσημο τίτλο. Shame, δηλαδή ντροπή.

Στο πολιτισμικό μας πλαίσιο η «ντροπή» έχει δυο κύριες λεκτικές εκφορές: ΝΤΡΟΠΗ! λέει δεικτικά κουνώντας το δάχτυλο ο ηθικολόγος κύριος ή κυρία, ο σίγουρος πως αυτός είναι σεβάσμιος, χρηστός και αναμάρτητος. Νιώθω ντροπή σιγοψιθυρίζει και η κοπελίτσα – ενώ τα μάγουλά της παίρνουν το χρώμα κόκκινου τριαντάφυλλου – όταν ο φίλος της την πρωτοαντικρίζει γυμνή.

Και υπάρχει μια τρίτη εκδοχή, αν θεωρήσουμε πως από τον τίτλο λείπει το (it’s a…) shame. Τότε η ντροπή παύει να είναι ντροπή και γίνεται διάψευση. Είναι κρίμα…

Σήμερα ας μην ντραπούμε τις λέξεις. Ο Μπράντον, αυτός ο συμβολικός ήρωας των καιρών μας, ένα πράγμα έχει στο μυαλό του: να γαμά. Γαμάει άλλη το πρωί και άλλη το βράδυ, γαμάει στα όρθια έξω από τα μπαρ, γαμάει κωλ γκερλ, γαμάει σε κυριλέ ξενοδοχεία, γαμάει σε παρτούζες, πληρώνει και γαμάει, γοητεύει και γαμάει, γαμάει και ύστερα φεύγει, γαμάει και ύστερα τις διώχνει, θέλει ίσως να γαμήσει ακόμα και την αδερφή του.

Ναι, ας μην ντραπούμε τις λέξεις. Στην καθομιλούμενη γλώσσα μας, το γαμάω χρησιμοποιείται ως συνώνυμο των λέξεων εκμετάλλευση και κυριαρχία.

Στην ταυτόχρονα ύστερη και πρώιμη νεωτερικότητά μας, η πρώτη έννοια της ντροπής πλέον δεν υπάρχει. Ξέρουμε καλά πως o σεβασμός τους είναι απλώς μια αντίστροφη ενοχή. Δεν υπάρχει και η δεύτερη. Η θραύση των ανθρώπινων δεσμών που ως αφελείς συλλέκτες εμπειριών πανηγυρίσαμε, μάρανε τα τριανταφυλλάκια.

Όσο για την τρίτη εκδοχή, ίσως την ξεστομίσουν οι αρχαιολόγοι του μέλλοντος, ανακαλύπτοντας αυτό το ηθελημένα αντερωτικό φιλμ στα ερείπια ενός ακόμα πολιτισμού που παρήκμασε μέσα σε όργια ηδονισμού και βίας.

Θα είναι όμως κρίμα;

Αξιολόγηση: * * * * (4)

Δημήτρης Δρένος

δημοσιεύθηκε στο Φιλμ Νουάρ, 8/3/2012