ΣΕΡΛΟΚ ΧΟΛΜΣ (SHERLOCK HOLMES)

Σκηνοθεσία: Γκάι Ρίτσι
Παίζουν: Ρόμπερτ Ντάουνι Τζούνιορ, Τζουντ Λο, Ρέιτσελ Μακ Άνταμς, Μαρκ Στρονγκ, Έντι Μαρσάν
Διάρκεια: 128'
2009

[σημείωση: το κείμενο αναφέρεται στην ταινία που βγήκε
στους κινηματογράφους το 2009 και όχι στη φετινή]

Ο Σέρλοκ Χολμς ποτέ δεν υπήρξε απλώς και μόνο ένας ντετέκτιβ.

Ο Μισέλ Φουκώ θεωρούσε πως η λογοτεχνική του γέννηση σηματοδοτεί μια καίρια μεταστροφή στην αντίληψη του εγκλήματος, άλλη μια ένδειξη των μορφών που θα λάμβανε η εξουσία στη νεωτερικότητα.

Αν έως τότε το έγκλημα συνιστούσε ένα είδος προνομίου των φτωχών (να ληστεύουν τους φοροεισπράκτορες στη σκοτεινιά των δασών, να κλέβουν ατιμώρητοι κανένα πουγκί στη σκοτεινιά των παρισινών ή λονδρέζικων σοκακιών) ώστε να διατηρείται η ισορροπία με τα προνόμια των γαλαζοαίματων, οι ιστορίες του Σέρλοκ Χολμς αφαιρούν το έγκλημα από τον «όχλο» και το μετατρέπουν σε κομψό παιχνίδι της διάνοιας, έργο τέχνης μορφωμένων και αστών.

Σε κάθε ιστορία, δυο ιδιοφυΐες συγκρούονται για να υπερνικήσει αυτή του Χολμς. Κάθε φορά που η εξιχνίαση του εγκλήματος φαντάζει αδύνατη και οι τεχνικές του σκέτη μαγεία, ο Χολμς σα λάμπα του Διαφωτισμού ρίχνει το φως της επαγωγικής λογικής και το σκοτάδι γίνεται Εμπειρική Παρατήρηση και Επιστήμη.

Έτσι και στην ιστορία μας: ο λόρδος Μπλάκγουντ τρομοκρατεί το Λονδίνο ασκώντας τη μαύρη μαγεία και θυσιάζοντας νεαρές κόρες. Κάποια στιγμή θα συλληφθεί, θα κρεμαστεί και θαυμαστά θα αναστηθεί! Ένας νέος γύρος τρόμου θα αγκαλιάσει την πανικόβλητη πόλη. Ιεροκήρυκες μιλούν για το τέλος του κόσμου, το κοινοβούλιο παρακολουθεί ανήσυχο ενώ στις μασονικές στοές της πόλης συμβαίνουν «πράγματα και θάματα», «σημεία και τέρατα».

Ο Χολμς θα προσπαθήσει να μετατρέψει τη μαύρη μαγεία σε χημικές ενώσεις και γεωμετρικούς προσδιορισμούς. Ταυτόχρονα όμως, θα ανασαλεύει η σκοτεινή του πλευρά. Εμμονές, εξαρτήσεις, αντικοινωνικότητα καθώς η μοιραία γυναίκα της ζωής του μπαινοβγαίνει διπρόσωπα στην ιστορία και ο πιστός του σύντροφος Γουότσον ετοιμάζεται να παντρευτεί και να τον εγκαταλείψει.

Ο Γκάι Ρίτσι ρίχνει την περσόνα του Χολμς στις λάσπες των δρόμων όπως άλλωστε ήταν και η πρώτη σύλληψή της από τον Κόναν Ντόυλ, ενώ οι Ντάουνι Τζούνιορ και Τζουντ Λο δένουν ιδανικά. Σκέτη απόλαυση η ταινία, ένα «Snatch» και «2 Καπνισμένες Κάνες» μεταφερμένες σε ένα εξόχως ατμοσφαιρικό, βικτωριανό, αμφίσημα νεωτερικό Λονδίνο.

Αξιολόγηση: * * * (3)

Δημήτρης Δρένος

δημοσιεύθηκε στον Εξώστη, 21/1/2010

ΠΟΡΕΥΣΟΥ ΕΝ ΕΙΡΗΝΗ ΤΖΑΜΙΛ (MA SALAMA JAMIL)

Σκηνοθεσία: Ομάρ Σαργκάουι
Παίζουν: Ελίας Σαμίρ Αλ-Σομπέχι, Χαλίντ Αλσουμπέχι, Νεχμέντο Ιμπραήμ, Νταρ Σαλίμ
Διάρκεια: 90'
2008

…και ο Αλλάχ, ο Θεός, ο Γιαχβέ πήραν πηλό και φύσηξαν μέσα του τη δική τους πνοή, την άπειρη, την πανάγαθη και έτσι έγινε ο πρώτος άνθρωπος, ο Αδάμ, ο Άνταμα, ο πρώτος γεννήτορας των δισεκατομμυρίων απογόνων. Και λίγο μετά, τα πρώτα του παιδιά σφαχτήκαν.

Ή αλλιώς, σε άλλο κλειδί και άλλο πεντάγραμμο, γράφει ο Ζαν Ζακ Ρουσώ για μια περίοδο προ του ανθρώπινου πολιτισμού όπου οι άνθρωποι τρέχαν από δω και από κει σαν τα υπόλοιπα ζώα, αμόλυντοι, ευγενείς άγριοι. Το μόνο που νιώθαν ήταν la pitié, οίκτο για τους συνανθρώπους, όπως τα ζώα που όταν συναντούν νεκρό του ίδιου είδους κοντοστέκονται δίπλα και αλυχτούν.

Και λίγο μετά, αναπτύχθηκε ο Λόγος. Άνθισε η ζήλια και ο εγωισμός. Και κάποιος έξυπνος περίφραξε ένα χωράφι απ’ τη γη που ανήκε σε όλους και είπε «είναι δικό μου!» και βρήκε αρκετά χαζούς να τον πιστέψουν. Και έτσι άρχισε η Ιστορία, άρχισε ο πολιτισμός και μαζί του η έριδα.

Στη μοντέρνα Κοπεγχάγη ζει ασφυκτικά κλειστή η αραβική κοινότητα. Μετανάστες, αποδιωγμένοι, Ιρακινοί, Αιγύπτιοι, Ιρανοί, Λίβυοι, σουνίτες, σηίτες. Η Δύση τους φοβάται. Και αυτοί φοβούνται τη Δύση. Προαιώνιες έχθρες τους στοιχειώνουν και όπως τα κράτη τους και οι ηγεσίες τους συγκρούονται, έτσι συγκρούονται και αυτοί ως άτομα, οικογένειες, φατρίες.

Ο Τζαμίλ κάποιον σκότωσε. Γιατί αυτός είχε σκοτώσει τη μητέρα του. Και τώρα ο Μαχμούτ, ο πατέρας του νεκρού, θέλει το κεφάλι του Τζαμίλ. Και ο Τζαμίλ τρέχει να κρυφτεί. Και οι μπράβοι του Μαχμούτ σκοτώνουν τον Ομάρ, το φίλο του Τζαμίλ. Και τώρα ο Τζαμίλ πρέπει να εκδικηθεί τα ορφανά και τη χήρα του Ομάρ. Και η βία όλο και εξαπλώνεται, αγγίζει τους γονείς, αγγίζει τα ξαδέρφια, αγγίζει τα παιδιά. Κυλά σα μόλυνση σε όσους φέρουν το «ίδιο» αίμα, απειλεί όσους λατρεύουν ίδιους θεούς με μια μικρή παραλλαγή.

Κάποια στιγμή οι ήρωες κοντοστέκονται. Κάποιος λυγίζει μπροστά σε ένα τρομαγμένο παιδί ή σε έναν γέρο που εκλιπαρεί. Νιώθει οίκτο, όμως το pitié το ξεπερνά η βία που έχει απελευθερωθεί και είναι ανεξέλεγκτη. Σχεδόν από μόνο του γίνεται το νέο φονικό και ο κύκλος όλο και ανοίγει.

Σε μία ώρα και είκοσι λεπτά η ταινία μας δίνει συνεχείς γροθιές στην καρδιά και το στομάχι. Είναι μια συμπυκνωμένη και λακωνική αναλογία του τι συμβαίνει για αιώνες στη Μέση Ανατολή. Ανατέμνει τη λογική της βίας χωρίς ούτε μια μεγάλη κουβέντα. Αναδεικνύει τις διαρκείς αντιφάσεις κάθε σταυροφορίας, το παράλογο κάθε προσπάθειας για καθαρότητα.

Και ενδιάμεσα, για λίγες στιγμές τη φορά, επέρχεται η γαλήνη. Μας δείχνει – όπως δεν θα μπορούσαμε να φανταστούμε – την αραβική ευγένεια, τη στοργή και το σεβασμό των οικογενειών, το ζεστό τσάι στα ποτήρια, τα αραβουργήματα στους τοίχους, τα γλυκά λόγια. Και έπειτα, η βία ξαναχτυπά την πόρτα των ανυποψίαστων νοικοκυριών.

Ας μη χαιρόμαστε. Τα ίδια κάνουμε στη Δύση. Πλέον πιο κομψά και πιο έμμεσα, εμείς ούτε καν διακινδυνεύουμε το κεφάλι μας. Λέμε απλώς «Είναι δικό μου» εννοώντας ας «πεθάνει ο όποιος Άλλος».

Αργά καταλαβαίνουμε πως το φιλμ διαδραματίζεται στην Κοπεγχάγη. Θα μπορούσε να συμβαίνει οπουδήποτε, οποτεδήποτε. Μας πλημμυρίζει το αίμα και έπειτα πέφτουν οι τίτλοι του τέλους.

Με μια φράση από το τόσο παρεξηγημένο Κοράνι. Όποιος σκοτώνει άνθρωπο, είναι σα να σκοτώνει την ανθρωπότητα.

Αξιολόγηση: * * * * * (5)

Δημήτρης Δρένος

δημοσιεύθηκε στον Εξώστη, 15/10/2009

ΠΕΡΙΜΕΝΩ ΚΑΠΟΙΟΝ (J' ATTENDS QUELQU'UN)

Σκηνοθεσία: Ζερόμ Μπονέλ
Παίζουν: Ερίκ Καραβάκα, Ζαν-Πιερ Νταρουζίν, Εμανουέλ Ντεβό, Φλωράνς Λουαρέ Καίγ
Διάρκεια: 95'
2007

Περιμένω άρα υπάρχω.

Περιμένουν να γεννηθώ. Περιμένω να μιλήσω, να ψηλώσω και να μεγαλώσω, περιμένω να βρω δουλειά και να ερωτευθώ, να κάνω οικογένεια και παιδιά. Περιμένουν να κλείσω τα μάτια.

Όλοι περιμένουν. Την ευτυχία, την τύχη, τη συγκυρία, μια νέα γνωριμία ή ένα φίλο από τα παλιά. Περιμένουν σε αίθουσες αναμονής στα ιατρεία ή τα λεωφορεία στις στάσεις.

Χαζεύοντας του ανθρώπους στις στάσεις, αν είσαι παρατηρητικός ή έχεις φαντασία, μπορείς να αναπλάσεις τις ζωές τους. Είναι καθημερινές – λίγοι είναι ήρωες της περιπέτειας. Και όμως η καθημερινότητα δεν παύει να είναι και αυτή ηρωική, ηρωική συμφωνία σε ελάσσονα κλίμακα. Δύσκολες αποφάσεις και μεγάλες στεναχώριες που ειπώνονται ψιθυριστά.

Τέτοιες ζωές αναπλάθει η ταινία. Παρακολουθεί τις ζωές μιας χούφτας ανθρώπων και τις διασταυρώσεις τους, σε μια επαρχιακή πόλη της Γαλλίας. Νωχελική η πόλη και οι ρυθμοί της, νωχελική και η ταινία. Στη μιάμισή της ώρα θα γνωρίσουμε το χωρισμένο μεσόκοπο Λουί με το μικρό του γιο, την αδερφή του και τον υποχόνδριο άντρα της, μια νεαρή πόρνη που θέλει να αλλάξει ζωή, έναν νεαρό, τον Στεφάν, που δε ριζώνει πουθενά.

Δε θα συμβούν πολλά: μερικές συναντήσεις σε ένα καφέ και κάποια ερωτικά μεσημέρια σε ένα ξενοδοχείο. Ένα οικογενειακό γεύμα και ένα παιδί που αγαπάει τα παραμύθια. Ένας σκύλος και ένα κλεμμένο φιλί, μερικές επισκέψεις, μια ιστορία που ακόμα πληγώνει. Η “Αισθηματική Αγωγή” του Φλομπέρ, ένας αποχαιρετισμός και το τρένο που φεύγει.

Τα γεγονότα δεν είναι πολλά, όμως το συναίσθημα είναι το ίδιο. Ζωές που κάπου εγκλωβίζονται και περιμένουν κάτι, κάποιον να τις κάνει να κυλίσουν, να ομορφύνουν, να γίνουν ενδιαφέρουσες. “Περιμένετε κάποιον;” “Ναι” θα απαντούσαν εν χορώ οι ήρωες της ταινίας, και την ίδια στιγμή θα πικραίνονταν που δεν είναι στο χέρι τους το αν τελικά θα έρθει.

Αυτός ίσως είναι και ένας ορισμός της ζωής.
Αναμονή: σπαρτά που τα κουνά ο άνεμος, μουσική για πιάνο και ένα σκυλί που τρέχει στην τελευταία σκηνή.
Και αυτή είναι η σημερινή ταινία: μια γλυκόπικρη εξιστόρηση της καθημερινής ζωής μας. Μια ταινία καλή που όμως κάτι της λείπει.

Σκέφτομαι αντίστοιχες, πρόσφατες ταινίες. Στους “Ιδιωτικούς Φόβους σε Δημόσιους Χώρους” του Ρενέ η γλυκόπικρη καθημερινότητα αγκαλιάζεται με ποιητικότητα και φωτίζεται από εξαιρετικούς διαλόγους. Στο “Εγχειρίδιο Αναγνώρισης Αγγέλων” και στο “Half Nelson” η καθημερινότητα τίθεται στο κοινωνικό της πλαίσιο. Στην “Αμελί” η καθημερινότητα μετατρέπεται σε ένα μοντέρνο παραμύθι.

Στο “Περιμένω κάποιον” η καθημερινότητα απλώς σκηνοθετείται. Είναι κακό αυτό; Δεν το γνωρίζω... Άλλωστε ποιά είναι τα ακριβή όρια μεταξύ ζωής και τέχνης;
'Ετσι, θα έλεγα πως πρόκειται για μια ταινία ιδιάζουσας και συγκεκριμένης λειτουργίας. Μια ταινία για να τη βλέπεις βυθισμένος στο κάθισμα του σινεμά, μια να κοιτάς έξω, στις σκηνές της, και μια να κοιτάς μέσα, στη δική σου ζωή.

Και μιας που αυτές τις μέρες όλοι συλλογικά περιμένουμε, ας θυμηθούμε το Νίκο Καρούζο. “Μην περιμένετε την ιστορία στη στάση του τρόλλευ”

Αξιολόγηση: * * *

Δημήτρης Δρένος

δημοσιεύθηκε στον Εξώστη, 13/9/2007